Wystawa w Muzeum Archidiecezjalnym w Krakowie zorganizowana we współpracy z Muzeum Krakowa

Wiosną 1901 roku zakończono zasadnicze prace prowadzone w ramach tzw. wielkiej restauracji katedry na Wawelu. W oknach świątyni brakowało w tym czasie jeszcze większości witraży, które zamówiono w pracowniach niemieckich, głównie w zakładzie Fritza Geigesa we Fryburgu Bryzgowijskim. Ze względu na bezprecedensowy sprzeciw opinii publicznej, wzmocniony patriotycznym uniesieniem w reakcji na strajk dzieci we Wrześni, do sprowadzenia zagranicznych witraży ostatecznie nie doszło, a kompozycje Geigesa popadły niebawem w niemal całkowite zapomnienie. Kwatery z tego zespołu, zachowane w Augustinermuseum we Fryburgu Bryzgowijskim, a także związane z nimi projekty, znane jedynie z fotografii, mogą wreszcie – po 125 latach – zostać zaprezentowane w Polsce. Obiekty te stanowią rdzeń ekspozycji.

Los nie był łaskawy również dla większości historyzujących witraży, które pozyskano do katedry w wieku XIX i w trakcie jej wielkiej restauracji na przełomie XIX i XX wieku. Część z nich, jak choćby mediolański witraż z Kaplicy Królowej Zofii, wiedeńskie kompozycje w Kaplicy Batorego oraz Wincenty Kadłubek Juliusza Makarewicza przepadły bezpowrotnie, do czego przyczyniły się zarówno nieustanne zmiany w postrzeganiu sztuki dawnej, jak i wielka historia w swojej najtragiczniejszej, wojennej odsłonie. Burzliwe są dzieje niemal kompletnie nieznanego dzieła Jana Matejki Św. Leonard, które bardzo długo uchodziło za zaginione – po kilkudziesięciu latach od demontażu z okna krypty katedry powraca ono znów do przestrzeni publicznej, jakkolwiek tylko na krótki czas wystawy. Zainteresowanie z pewnością wzbudzą bizantynizujące kompozycje wspominanego już Juliusza Makarewicza do Kaplicy Świętokrzyskiej czy niewielki, a przy tym zagadkowy projekt Wyspiańskiego, zakupiony w roku 2019 przez Muzeum Narodowe w Krakowie. Zamknięcie ekspozycji stanowią kopie austriackich kwater średniowiecznych znajdujące się na co dzień w katedralnej Krypcie Józefa Piłsudskiego. Prace te, ze względu na swoją lokalizację zazwyczaj umykające uwadze odwiedzających podziemia katedry, są doskonałym przykładem nie tylko zainteresowania średniowieczem na przełomie XIX i XX wieku, ale i rzemieślniczego kunsztu, który sprawił, że przez pół wieku uważano je za oryginały.

Na ekspozycji zobaczyć można witraże i ich projekty, obrazy olejne, akwarele oraz rysunki architektoniczne – eksponaty zostały dobrane w taki sposób, aby jak najpełniej ukazać dzieje witraży katedralnych, ale i uwarunkowania, w jakich te przeszklenia powstawały. Wystawa wzbogacona jest o prezentację multimedialną oraz „salonik prasowy”, który umożliwia zwiedzającym przeniesienie się do Krakowa około roku 1900 i bezpośrednie zapoznanie się ze świadectwami odbioru witraży zamówionych wówczas do katedry. Wydarzeniu towarzyszy bogato ilustrowana publikacja autorstwa Tomasza Szybistego, Joanny Utzig i Daniela Parello, zawierająca obszerne omówienie tematyki ekspozycji.

Kuratorzy: dr Tomasz Szybisty i dr Joanna Utzig

Czas trwania wystawy: 9 lipca ‒ 30 września 2026

Miejsce: ul. Kanonicza 19